
काठमाडौं ।
अज्ञान भनेको ज्ञानको अभाव हो। अज्ञानता दुई प्रकारको हुन सक्छ (कुनै वस्तुको ज्ञानको चरम अभाव, जस्तै वस्तुलाई अगाडि नहेर्नु । दोस्रो, वस्तुको वास्तविक प्रकृतिको ठाउँमा दोस्रो वस्तुको ज्ञान। पहिलो गैर–भावनात्मक हो र दोस्रो भावनात्मक ज्ञान हो।
अज्ञानलाई न्याय दर्शनमा आत्माको धर्म मानिन्छ। एक सार्वभौम वस्तु मा ज्ञातको लाद अज्ञान भनिन्छ। माध्यमिक दर्शनमा, ज्ञान केवल अनभिज्ञ छ। आचार्यले अज्ञान जस्तो शत्रु दोस्रो नभएको बताए छन् ।



त्यस्तै, शंकराचार्यले अज्ञानलाई ज्ञानले मेटाउन सक्दछ भनेर उल्लेख गरेका छन् ।
१. अज्ञान जस्तो शत्रु दोस्रो छैन । – आर्चाय
२. अज्ञानलाई ज्ञानले नै मेटाउन सक्दछ । शङ्कराचार्य
३ं.अज्ञा मनको रात हो तर यस्तो जसमा न कुनै चन्द्रमा छ न त तारा नै –कन्फ्सियस
४. आफ्नो विद्दातामा गर्व गर्नु सबैभन्दा ठुलो आज्ञान हो । – भागवत गीता
५. अनित्य , विकारपुर्ण , दुः खद् र जड विषयहरु नित्य, सुखद तथा आत्मा स्वरुपको पुनित हुनु नै अज्ञान हो । – योगदर्शन
६. सक्रिय अज्ञानभन्दा भयावह केहि हुँदैन । – गेटे
७. अज्ञान नै मोह र स्गार्थको जननी हो , अतः अज्ञानी नै दुष्ट वा कायर हुन्छ । – महात्मा गान्धी
८. मलाई ज्ञात छ कि मसँग अलिकति पनि ज्ञान छैन । – सुहरात
एजेन्सीहरुको सहयोगमा








